وارليغين حئيرتي، يوخلوغون دردي
نيچهنين بو عوٍصيانچي کؤتوجهلري او قدهر ده کوبود دئييلديلر. قيزلار قارا ائگزيستانسياليستي پالتارلار گئيينیر، اوغلانلار ايسه مارلون براندويا اوخشاديرديلار اؤزلريني. ائلهبيل بير آلماني ياريدان بؤلموشدون. سانکی ايیيرمي ايل اؤنجه سئويملي مارلون آوروپاني دولاشميش، بو جورماجوجوقلاري اؤز آردينجا اکيب گئتميشدي.
ایواز طاهانین گلن آیلاردا یاییمیلاناجاق «آنجاق شعر؛ بيرآز دا سئوگي، دوٍشونجه و سياست» باشلیقلی کیتابیندا آشاغیداکی قونولارا یئر وئرییلمیشدیر:
شعري دوٍشونجهلرله دئييل، سؤزجوکلرله قوْشورلار
ويتگئنشتاين بير گون يازدي: «فلسفه شعره چئوريلمهليدير.» جورجو آگامبئن’ـه گؤره، سانکي بو سؤيلمده سسله آنلام اوْلايداش [هم رویداد] اوْلور. فلسفي نثر، شعرين سوْنو آدينا دوٍشکونلوک باتاقليغينا باتماق قْورخوسونو ياشايير؛ دوٍشونجهنين چوٍرومه تهلوکهسي. شعر ايسه آشيري داوامليليق و آغير دوٍشونجه تهلوکهسينه معروض قالير. غريبهدير، ويتگئنيشتاين’ين سؤزوندن بئله بير سوْنوج چيخير: «شعر فلسفهيه چئوريلمهليدير». قولاغينيزي يومون، بونو ائشيتمهيين، اؤز يولونوزا گئدين!
شاعير کيمينله دانيشير؟
شاعير، ليريک شعرده ماهني اوخوياراق، دينلهييجيلريندن اوز چئويرير. ائله گؤسترمک ايستهيير کي، اؤزويله دانيشير، يا دا باشقاسيلا دردلشير: چئورهنين روحو ايله، ايلهام تانريجيغي ايله، ايچکين آرخاداشلا، سئوگيليسي ايله، تانرييلا، گؤودهلشميش [تَجَسُّد تاپميش] بير تجريدله». بلکه ده دوْغال بير نسنه ايله، بالاجا اوغلانين چوبوقلارينا دؤزهن ائششکله؛ «اؤز كاساجيغيندا گيزلهنيب، گؤزه گؤرونمهين اريك چيچهيي» ايله؛ «يالقيز كومانين ديرهييني تاكـ تاراك دؤين آغاجدلن»له.
TOTALİTAR DÜNŞÜNCƏ TƏRZİ VƏ ŞEİRİN ÜSTÜNLÜYÜ
Ümumiyyətdə ədəbiyyatmızda şeir nəsrə üstündür, xüsusiylə Güneydə şeir var, nəsr yoxdur. Bunun səbəbi nədir? Şeirimizin
nəsrə üstünlüyü üç mülahizə ilə qarşılaşdırır bizi: biri tarixi
geriliyimiz, o birisi şeirin təksəsli (monofonic) mahiyyəti, üçüncüsü
isə dilin özülündə şeirin dayanması.
UCQARDAN ORTAYA
EYVAZ TAHA
Bir çox millətlər kimi, bizim tariximz də kişilərin oylağıdır. Doğrudur, dədə qurqudda, Əsli-Kərəmdə və Abbas-Gülgəzdə qadın söyləmləri [diskurslrı] ilə qarşılaşırıq. Amma bu ucqardır.
گوندوغار اؤلکهسی: شمس، مؤولوی!
نسیمی اولماسایدی مدنییتیمیزه عؤمور بویو حئییفسیلهنردیم. نسیمی، گوندوغار [اشراقیلر] سلالهسینین دیلیمیزده دیللهنن سون ائلچیسی آدینا، بو تجروبهنی بوتون آیرینتیلاری، بوتون اینسانی اؤزهللیکلری ایله بیزیم اوچون جانلاندیردی. بیلیرم صوفیزم سؤیلمینی نسیمیده بیتیردیییم اوچون کسکین قیناق قیلینجلارینا آماج اولا بیلهرم. دئیهجکلر بس فضولی؟ منجه نسیمی ایله موقاییسهده فضولینین قونومو بام باشقادیر. سویلهدیییم یانغی باخیمیندان، فضولی دیلده یوکسهلیش مرحلهمیزین زیروهسیدیرسه، عیرفاندا ائنیشیمیزین باشلانغیجیدیر. خطایی ده بئلهدیر. بو گئدیش سئیید عظیم شیروانیدن اؤنجه موللاپناه واقیفده بیتکینلییینه چاتیر، سونراکی شعرلر یا شعر دئییل، یامسیلامادیر، یا دا باشقا دونیایا عایدیر. اؤزنهنین [سوبیئکتین] اؤلدویو دونیایا. شاشقین، چاشقین، پارچالانمیش، نیسگیللی اؤزنهنین مرکزسیزلشدیریلمیش دونیاسی. شهریار بودور، شمسه دؤنهک.
گؤيه ميللَنميش چرپلنگ، یوخسا پاليچيغا اوتورموش گمی
گلهنک باجاسيندان باخاندا بونلاري گؤروروک: باکي، يونگوللوکدن گؤيه ميللَنميش چرپلنگه [بادبادکه] اوخشايير، تبريز ايسه آغيرليقدان پاليچيغا اوتورموش گمييه.
"kimin hökmranlıq etməsi" önəmlıdir, yoxsa"necə hökümət etmək"?
Ədalət və azadlıq tsadüfi bir ləzzət deyil. Habelə bu iki kateqoriya Hökmranın xüsusiyyti deyil, hökümətin özəlliyidir. Bununla mən nə demək istəyirəm?
شعر، قاباريق وارليقدير
ایواز طاها
شعر خستهليكدير، قيزديرمادير، کافکا دئميشدير. قيزديرمانين درجهسيني آزالتماق هله لاپ ساغالماق دئييل. ترسينه، قيزديرما هر شئيي تميزلهيير، داها آيدين گؤستهرير.
نييه گونئيده شعر وار، نثر يوخدور؟
Yaxşı niyyətlərin pis nəticəsi
جنابلار! يئر گونشين باشينا فيرلانير!
POSTMODERNİZM VƏ ARXADAN ATILAN DAŞ
پُستمُدرنیزم و آرخادان آتیلان داش
QILINC DÖYÜŞÜNDƏN QƏLƏM SAVAŞINA
گؤزهل سؤزون چیرکین آستاری
نئچه ایل اؤنجه شعر آخشاملارینین بیرینده، گؤزهل یولداشلاردان بیری اؤیونهرک دئدی: «من آذربایجان دیلیندن باشقا دیلده یازیلمیش هئچ بیر اثری اوخومورام.» ایندی ایسه بونا یاخین سؤزلری اینتئرنئت دوشرگهلرینین بیرینده اوخویورام: «من تکجه تورکجه کیتابلاری اوخویورام، چونکی اؤزگه دیلده یازیلمیش کیتابلاردان لذت آلماغی باجارمیرام.»
توتالیتئر دوشونوش طرزی و نثرین یوخلوغو
بیزده شعر نثره اوستوندور. بونا ایلک باخیشدا سئوینیریکسه، خستهلیک کیمی ده باخا بیلهریک. بو دوروم بیر یاندان میللی کیملییمیزی قورویورسا، او بیری یاندان دوشونوشوموزدهکی چاتیشمامازلیغا قاییدیر. بيزدهکي سیاسی باسقی و ايجتيماعي گئريليک، آنجاق شعره مئيدان وئرير، نثره يوخ.
ایندنبئله بو اینتئرنئت دوشرگهسینده آذربایجانلی اولاراق دوشونجهمیزده و دوشونوش طرزیمیزده کی آفتلری آراشدیراجاغام. "دوشونجه آفتلری" باشلیقلی آردیجیل یازیلار، بو آددا بیر کیتابین سادهلشدیریلمیش ائپیزودلاریدیر. حاضیرلاماقدا اولدوغوم کیتابین مضمونونو بئله قیسا و سادهجه وئرمهیین ایکی فایداسی وار:
ДЦНЙАНЫ ДЯЙИШДИРМЯК, ЙОХСА ОНА УЙЬУНЛАШМАГ? 1.Hissя
ДЦНЙАНЫ ДЯЙИШДИРМЯК
Eyvaz TAHA
Font: Times 2001 Lat.
Елм бцтювлцкдя идрак мягсяди дашыйыр. амма çağdaş елм йалныз дцнйаны qavramağa дейил, бялкя ондан даща артыг дцнйаны дяйишдирмяйя йюнялмишдир. Дцнйаны дяйишдирмяк вя бу мягсяди gerçəkləşdirmək истяйи чох мцряккяб бир tarixi gedişdə ortaya чыхмышдыр. Бу просес сон 400 илдя елмин get-gedə нязяри сяъиййядян (йя'ни дцнйанын qavramaqdan) практик сяъиййяйя (йя'ни дцнйанын дяйишдирилмясиня) йюнялдилмясиня сябяб олмушдур. Дейя билярик ки, çağdaş елмин юз əski аналогундан köklü seçilməsi щямин практик сяъиййяйя yönəlməsindədir. Mahiyyət etibari ilə təkcə “science” adlanan çağdaş elm техноложи тяъяссцмцнц тапa bilərdi.
نظريهي توطئه، انگيزه و انديشه
ایواز طاها
ترجمهی این مقاله را به زبان ترکی آذربایجانی درهمین سایت با عنوان زیر بخوانید:Qurğu Nəzəriyyəsi: Dürtü (motiv) və Düşüncə
انگيزه همچنان در تاريكي است و نه تنها از ديگران بلكه اغلب از خود شخصِ عامل نيز در معاينة نفس پنهان ميماند. بنابراين انگيزهجوئي و طلب اينكه هر كس ژرفترين انگيزة خويش را در محضر همگان به تماشا بگذارد، طلب محال است و همة عاملان را به رياكاري ميكشاند. به محض آنكه نمايش انگيزهها شروع شد، رياكاري تمامِ روابط انساني را مسموم ميكند. افزون بر اين كوشش براي بيرون كشيدن مكنونات و قرار دادن آن در انظار به اين ميانجامد كه اموري كه برحسب طبيعت و ماهيت بايد در تاريكي و بيرون از ديد پنهان باشند وقيحانه به نمايش در ميآيند.
ایواز طاها
بير يئره توپلانميش ثروتين مرکزيني سوسياليزم داغيتدی، دئموکراسی ايسه اوست اوسته قالانميش قدرتين مرکزيني. بونو لويي آلتوسئر دئيير: بيز مارکسدان بويانا اؤيرنميشيک کي، اينسانين ذهني، يادا اونون اقتصادیـ سياسيـ فلسفي «من»ـي تاريخين مرکزی دئييل. آيدينلانما فيلسوفلارینين و هئگئلين عکسينه اولاراق، بونو باشا دوشموشوک کي، تاريخين مرکزی يوخدور. تاريخ ائله بير قورولوشدور کي، يانليش ايدئولوژيک بيلیک اولمايان يئرده، اونون مرکزی اولمور.
